Dawne mapy: WIG, Messtischblatt, Spezialkarte
Dla poszukującego dawna mapa odpowiada na pytanie, czego dziś nie widać z góry: gdzie stał młyn, którędy biegła droga, gdzie była karczma.
WIG: mapa II Rzeczypospolitej
Wojskowy Instytut Geograficzny w latach 1919–1939 prowadził państwowe zdjęcie topograficzne. Mapa taktyczna w skali 1:100 000 pokryła cały kraj, a mapa szczegółowa 1:25 000 według szacunku badacza około jednej trzeciej terytorium (32–36%)1. Połowę arkuszy taktycznych aktualizowano w latach 30., niekiedy na podstawie nowo wydanych arkuszy szczegółowych1. Mapy WIG cieszyły się w Europie dobrą opinią, a po wybuchu wojny posłużyły m.in. okupantowi i armii amerykańskiej jako podstawa własnych opracowań2.
Siatka arkuszy ma rozmiar 30'×15' dla 1:100 000 i 10'×5' dla 1:25 0001, i ta wiedza pozwala dopasować skan do ziemi nawet wtedy, gdy plik nie ma georeferencji.
Messtischblatt: mapa stolikowa
Nazwa pochodzi od sposobu pomiaru: arkusze powstawały w terenie na stoliku mierniczym z alidadą. Termin odnosi się zwykle do pruskich i saskich map w skali 1:25 000, oficjalnie Topographische Karte 1:25 000; serię pruskiej Landesaufnahme datuje się na 1876 lub 1877 r. (źródła się tu różnią o rok)3,4. Dla Polski oznacza to dobrą mapę ziem należących dawniej do Prus i Niemiec, a niemal nic na wschodzie kraju.
Spezialkarte: mapa austro-węgierska
Mapa specjalna w skali 1:75 000, w aplikacji wydania z lat 1894–1915. Obejmuje Galicję i południe Kongresówki. Skala jest drobniejsza, więc wnosi mniej szczegółów, za to daje pokrycie tam, gdzie nic lepszego nie ma.
Czego nie obiecuje nakładka
- Skan papieru nie ma współrzędnych. Aplikacja szuka ramki arkusza w obrazie i na tej podstawie ustawia mapę na ziemi. Gdy ramka jest nieczytelna, używa się współrzędnych nominalnych i położenie bywa przesunięte o dziesiątki metrów5.
- Austriackie arkusze są dopasowane maszynowo i niezweryfikowane: błąd w Galicji to zwykle 80–120 m.
- Mapa pokazuje to, co autor uznał za ważne w danym roku. Brak obiektu na mapie niczego nie dowodzi.
Skąd skany
Większość skanów w aplikacji pochodzi z archiwum Mapster (igrek.amzp.pl), długo prowadzonego niezależnego archiwum map historycznych Europy Środkowej, które gromadzi skany z wielu bibliotek, m.in. Nowojorskiej Biblioteki Publicznej i Biblioteki Kongresu5.
Źródła
Tekst jest własnym opracowaniem na podstawie poniższych materiałów, nie ich cytatem. Adresy sprawdzano w październiku 2026 r.
- J. Kuna, Polish Cartographical Review 50(1), 2018, artykuł o mapach 1:25 000 WIG (pokrycie kraju, aktualizacje, siatka arkuszy). phavi.umcs.pl/at/attachments/2021/0408/100028-kuna-2018-pcr-suplement-2018204.pdf
- Wikipedia, hasło Military Geographical Institute. en.wikipedia.org/wiki/Military_Geographical_Institute
- GenWiki, hasło Messtischblatt. wiki.genealogy.net/Messtischblatt
- OpenStreetMap Wiki, OpenHistoricalMap/Projects/Germany/Messtischblätter. wiki.openstreetmap.org/wiki/OpenHistoricalMap/Projects/Germany/Messtischbl%C3%A4tter
- Archiwum Mapster (igrek.amzp.pl) oraz dokumentacja projektu gaciak o dopasowaniu arkuszy (README, rozdział o mapach historycznych). igrek.amzp.pl